Etiket: ayrılık

Keskin bitişler – İlişkiler üzerine

Bazı ilişkilerin dinamiği farkında olmaksızın sadece ihtiyaçlara dayalıdır. İhtiyaç bittiğinde ya da yeterince karşılanmadığında ilişki de biter. Bu Anna Freud’un tabiriyle “ihtiyaçları tatmin eden nesne” (anne)  artık tatmin etmemeye başlamıştır ve bu artık nesnenin yok oluşu demektir. Nesne, kişi için artık kötüleşmeye /pisleşmeye başlar. Daha birkaç zaman önce baş tacı edilen, ihtiyaca karşılık vermediğinde ya da yeterince doyuma ulaştırmadığında nesnenin tüm besleyici tarafları unutularak keskin bir bitişe götürebilir. Bu bölme mekanizmasının devreye girmesi demektir. Bir türlü bütünleşmeyen bir iniş çıkış görürüz. Nesne, bazen iyi /bazen kötü olarak algılanır. İhtiyaca karşılık verdiğinde iyi, vermediğinde kötüdür. Keskin, bir anda biten ilişkilerin dinamiğinde sıklıkla bu mekanizma yatar.

Bebek normal gelişim evresinde anneyi ihtiyaçları karşılayan tatmin edici bir pozisyonda görür. Bunun klasik bir örneği; bebek açken, annenin bebeğin bu ihtiyacını görüp cevap vermesiyle tatmin edici deneyimi yaşantılamış olur. Bunun tam tersi olarak açken memenin/annenin her ne sebeple olursa olusun bebeğin ihtiyacını karşılamamasıyla acı ve engellenmenin deneyimini yaşar. Bu tatmin eden deneyimler ve hayal kırıklığı yaşatan deneyimler bebeğin normal gelişiminin bir parçası olarak bölmenin devrede olmasıyla karşılık bulur. Henüz bebek bu iki deneyimin yaşattığı ikircikliği (ambivalans) tolere edecek kapasitede değildir. Bölme bu yüzden devreye girerek bebeği bu acı ve tatmin edici deneyimin yaşattığı ikircikliğin gerilimden korur. Burada bahsedilen bölme mekanizması yaşamın ilk yıllarında henüz ego kapasitesi gelişmemiş bebeğin yaptığı en uygun mekanizma olduğu için normaldir. Volkan buna “gelişimsel bölme” adını vermiştir. Bebek için iyi/tatmin edici deneyimlerin fazla olduğunu varsayarsak bunları içselleştirerek ego kapasitesini geliştirmeye başlar. Ancak işler kötü gider olumsuz deneyimler fazla olur ve bebek bunu tolere etmekte zorlanırsa içe atılanlar kötü temsiller olacaktır. Gelişimdeki içselleştirilen iyi/kötü nesne temsillerinin yaratığı patoloji nedeniyle savunma olarak yaptığı bölmeye de Volkan “ilkel bölme” adını vermiştir. Bu yazıda ilkel bölmenin yakın ilişkiler (partner ilişkileri)  çerçevesinde  karşılığını aktarmaya çalışacağım.

İlkel bölme, yetişkin (ruhsallığın olgun olması) bir kişiden beklemediğimiz bir savunma mekanizmasıdır. İlişkiyi ciddi derece iflasa uğratan güçlü bir etkisi vardır. Olgun bir ilişki bazen bir diğerinin (annenin- memenin) olmayacağını kabul eder ve buna katlanabilir. Nesnenin iyi ve kötü yönlerini bir arada görebilir. Kişileri bütünüyle kötü ya da bütünüyle iyi olarak algılamaz. Bu iyilik ve kötülük halini ruhsallık içinde tolere edebilir. Daha olgun bir savunma mekanizması olan bastırmayı devreye sokarak kişiyi daha bütünsel olarak algılayabilmesini sağlar. Ancak bölmenin devreye girdiği daha bebeksi bir konumda ise buna tahammülü olmayacaktır. Yokluğa ve ihtiyacın karşılanmamasına tahammül edemeyerek hırçınlaşabilir ve karşı tarafı bu hınçla yok etmeye başlar. Yani artık yukarıda bahsedilen içsel kötü temsiller harekete geçmiş, geçmişte mahrum bırakan annenin yerini şimdi sevgili/eş almıştır. Bu içsel kötü temsillerin harekete geçmesiyle nesne artık kötü biri haline gelmiştir ve bu saldırı için çok güçlü bir sebep olur. Israrla (tacize varacak şekilde) telefonla aramalar, mesajlar, kapısına kadar gitmeler, arkadaşlarına ulaşma çabaları vs. Cevap alınana kadar bu uğraş sürer. Ulaşıldığında da tahribat devam eder. Ardından pişmanlıklar, özür dilemelerle tekrar eden bir döngü halini alır. Bu sahne defalarca yaşanabilir. Ve böyle ilişkiler keskin bir bitişle son bulur.

İhtiyaçları karşılamayan nesnenin ötekinde yaratığı hayal kırıklığı nedeniyle kendilik tasarımı da ciddi bir yara alır. Bu yarayı kapatmanın en iyi yolu olarak diğerini kötü pozisyona getirip, yok ettiğinde kendi iyi pozisyonda kalarak değersizlik duygusunu da bu yolla onarmaya çalışır. Kötü olarak görülmeye başlanan ve bir anda yok edilmek istenen nesneye anı zamanda umutsuzca bağımlıdır. Ta ki başka bir nesne bulunana kadar.Ve sıklıkla bu örüntüde bir başka ikame nesne bulunmadan sert bir bitişte gerçekleşmez. İhtiyaçları karşılayacak yeni sevgili/eş (anne) arayışı aslında her daim o ilişkinin içinde gizliden gizliye varlığını sürdürür. Tüm yaşanan ilişkiler daha çok doyum sağlamak, ihtiyaç gidermek üzerine kurulmuş olmasından ötürü diğerinin ihtiyaçlarını da görmekte zorlanır. Sadece doyum sağlayıp rahatlamak gibi ilkel bir zeminde ilerleyen ilişki, tatmin olmadığında işe yaramaz kabul edilip bir kenara atılabilecek kadar yüzeysel ve pamuk ipliğine bağlıdır. Böyle bir örüntüde yakın ilişkilerde tatmin olmak neredeyse mümkün değil gibidir. Tatmin edecek nesne arayışları tekrarı sürdürerek devam eder. Hayal kırıklığına tahammül edebildikçe, nesnenin iyi ve kötü yanlarının olabileceği algısı ruhsallık içinde kabul edilebilecek olgunluğa eriştiğinde o ilişkideki keyfi de, yası da daha sağlıklı yaşayacaktır.

 

Uzm.Psk.Gülşah Pınaroğlu

 

Kaynakça

Akhtar, S., Kramer, S., Paranes, H. (2014). İçimizdeki Anne -Nesne Sürekliliğinin Kavramsal ve Teknik Yönleri. Psikoterapi enstitüsü eğitim yayınları.

Celani, D.P. (1993). The treatment of the borderline patient: Applying Fairbairn’s object relations theory in the clinical setting. Madison, CT: International Universities Press.

Kernberg, K. (2016). Sınır Durumlar ve Patolojik Narsisizm. Metis Yayınları- Ötekini dinlemek 7.

Volkan, V. Psikoterapide Nesne İlişkileri. Çev. Ali Algın Köşkdere

İlişkiyi Bitirmekte Neden Zorlanıyoruz ?

Her ilişkinin kendine has bir yaşama biçimi vardır. İki tarafın karakterinden sahnelenen bir oyun gibidir iyisiyle kötüsüyle… Bazı ilişkiler mükemmel denecek kadar güzel giderken bazıları adeta bir işkenceye dönüşüverir. Sağlıklı şekilde yürümüyor maalesef bazı kadın erkek ilişkileri, evlilikler … İnişli çıkışlı hatta fırtınalı olabiliyor. Bunun aksine denizdeki bir tekne gibi fırtınada alabora olsa bile kıyıya yüzerek çıkabilen sağlam temellere dayanan ilişkiler de var. Ancak burada bahsedeceğimiz alabora olmuş ilişkilerin karaya çıktıktan sonra yine sürekli fırtınalarla boğuşması, yani sağlıklı bir ilişkiye devam edememesi olacak . Şöyle düşünelim; bir balıkçı var, ne zaman fırtına çıkacağını biliyor ve daha önce bir fırtınayla boğuşmasına rağmen yine de denizin ortasına vakitli vakitsiz açılıyor. Yani denizi terkedip başka iş bakmak ya da uygun zamanı beklemek yerine fırtınaya atıyor kendini. Tabi ‘parasını kazanıyor balıkçı ne yapsın ?’ diyenler olacaktır. Evet işte tam da burada ihtiyaçların önemini vurgulamak istiyorum. İhtiyaçları maddi ve manevi olarak 2’ye ayırsak sanırım uygun olacaktır. Ama en maddi şeyde bile manevi bir ihtiyaç vardır unutmayalım. Örneğin para kazanırsak barınma yeme içme gibi ihtiyaçları halledebiliriz bunun yanında manen kendimizi önemli, topluma ait ve statü sahibi hissederiz.
İlişiklerde ihtiyaçlarımızla yakından ilişkilidir. Neye ihtiyacımız varsa o şekilde ilişki yaşarız. Bir kadın ve erkek düşünün, ikisinin de maddi durumları oldukça iyi kadın güzel erkek yakışıklı, ilişkinin gidişatı ise 5 yıldır yukarıda bahsettiğimiz tekne gibi alabora ve hep fırtınaya giden balıkçılar gibi. Aslında bitmesi gereken sağlıklı olmayan bir ilişkiden bahsediyoruz. Peki ya neden bitiremiyoruz? Bu kadın ve erkeğin bir şeye ihtiyacı var; ait olmak ,şefkat, sevgi, değer, toplumsal kabul vb.. Bununla bağlantılı içsel tehditlerimiz var bitiremememizdeki sebeplerin altında. Örneğin; eleştirilirim, değersizleşirim, kabul görmem, yalnız kalırım, kendime yetemem, sevilmem bunları daha da arttırabiliriz.
İlişkinizde ciddi problemler yaşıyor, her yolu denemenize rağmen iyileşme görmüyor ve ilişkiyi sonlandırmak istiyor ancak bunu yapamıyorsanız öncelikle aşağıdaki tabloya bakarak ihtiyaçlarınızı 1’den 10’a kadar numaralandırınız. Şimdi de diğer tablodaki ilişkiyi bitirdiğinizde karşılaşacağınız içsel tehditlerinizi bulunuz, bu bir tane de olabilir birden fazla da.
İhtiyaç İçsel Tehdit
Sevgi Eleştirilirim
Saygı Var olamam
Güven Ortada kalırım
Bağlılık Değersizleşirim
Aidiyet Sevilmem
Şefkat Kabul görmem
Değer Kendime yetemem
Samimiyet Yalnız kalırım
Hoşgörü Ötekileşirim
Güç Daha iyisini bulamam

Şimdi de tekrar ihtiyaçların olduğu tabloya bakarak ihtiyaçlarınızın kaç tanesi sizin ilişkinizde sağlanıyor bunu kontrol ediniz. Ve şimdi de daha önceki ilişkilerinizin bittiğinde hangi içsel tehditle direkt olarak yüz yüze geldiğinize geriye dönüp bir hatırlamaya çalışınız.
Burada yapmış olduğumuz şey aslında sadece biraz farkındalıktı. Önemli olan ilişkilerinizde öncelikle kendi ihtiyaçlarınızı bilmek ve bu ihtiyaçların karşılanmasını, eşiniz dostunuz vs. kişilerden beklemek yerine kendi çözümünüzü üretebilmek. Bununla beraber içsel tehditlerin çoğunun mantıkdışı olduğunu görebilmenizdi. Belki aklınıza sevgiye ihtiyacım var bunu nasıl karşılayacağım sorusu düşmüş olabilir. Evet her insanın sevilmeye, güven duymaya, ait olmaya vs. ihtiyacı vardır. Ancak bunun dozunu karşınızdaki kişi bilemeyebilir ya da bu ihtiyacınızı fark edemeyebilir. Doğrudan bunu anlatmış olsanız da yine de bu ihtiyacınızı karşılayamayabilir. Dolayısıyla yine aynı yere geliyoruz, etrafımızdaki insanlar bizim ihtiyaçlarımızı yeterli şekilde karşılayamayabilir, bunu zorlarsak da ciddi çatışmalar çıkabilir. O zaman yapacak bir işimiz daha var. Şimdi de neden şu veya buna ihtiyacınız olduğunu bulmaya çalışın. Biraz daha geçmişe gidin ve anne-babanızla olan ilişkilerinize bakın. Tamamlanmayan hangi ihtiyacınız vardı? Belki de onları tamamlamak istiyorsunuzdur farkında olmadan.
Kendimizin ve ihtiyaçlarımız farkında olursak işler daha kolaylaşacaktır. Netice de bu ilişkide karşı taraftan alamadığınız ihtiyacı bir başka kişiyle yaşayacağınız ilişkide alabileceğinizin garantisi de yok. Yani ilişkiyi bitirip, kendinizi tanıma fırsatını kendinize vermez, olduğu gibi bırakırsanız yaşayacağınız diğer ilişkilerde benzer olacaktır. Bu yüzdendir “hep aynı tip insanlar beni buluyor” demeniz. Hayır! onlar sizi değil siz onları farkında olmadığınız halinizle seçiyor, beğeniyor ve buluyorsunuz.
Sağlıksız bir ilişki tüm hayatınıza etki edebilecek kadar güçlü yapıdadır. Çözüm bulmadığınız ve ruhsal dengenizi koruyabilmek, sağlıklı kararlar verebilmek adına bir uzmandan destek almanızı tavsiye ederim ve farkındalığın ciddi ölçüde iyileştirdiğini unutmayın.
Sevgiler.

Uzm.Psk.Gülşah Pınaroğlu